Hoàng Trường   Khi danh sách ứng viên đã được sàng lọc từ trước, nhân sự đã được quyết định trong nội bộ và kết quả gần như ai cũng đoán được, “ngày hội non sông” chỉ còn là một nghi thức chính trị được lặp lại theo chu kỳ.   Mùa bầu cử   Thế là lại đến mùa. Mùa cờ đỏ phấp phới trên các cột điện, mùa băng rôn khẩu hiệu căng ngang các con đường, mùa loa phường bỗng nhiên trở nên cần mẫn lạ thường. Từ đầu phố đến cuối ngõ, từ nhà máy đến khu tập thể, thiên hạ được nhắc nhở rằng một sự kiện trọng đại sắp xảy ra: Ngày hội non sông.   Người ta chuẩn bị cho ngày hội ấy bằng tất cả sự long trọng quen thuộc. Cờ được treo cao hơn, khẩu hiệu được in nhiều hơn, còn các bản tin trên báo đài thì vui vẻ đến mức tưởng chừng cả dân tộc đang nôn nao chờ một cuộc đổi đời lớn lao. Ai chưa biết đi bầu sẽ được nhắc đi bầu. Ai quên ngày bầu sẽ được nhắc nhớ. Và ai còn lơ mơ không hiểu bầu để làm gì thì ít nhất cũng hiểu rằng đi bầu là rất… nên đi.   Chỉ có điều, giữa cái không khí rộn ràng ấy, nhiều người lại có một cảm giác lạ lùng: Vở kịch này hình như mình đã xem ở đâu rồi. Không những đã xem, mà còn nhớ rõ cả kịch bản, nhân vật, thậm chí cả đoạn kết.   Bởi vì trong cái ngày hội mà thiên hạ đang chuẩn bị nô nức ấy, có một sự thật giản dị: Kết quả dường như đã có từ trước khi lá phiếu đầu tiên được bỏ vào thùng.   Một “ngày hội” routine   Chỉ cần nhìn vào truyền thông chính thống là có thể thấy bức tranh quen thuộc của mỗi kỳ bầu cử. Cờ hoa rực rỡ, băng rôn khẩu hiệu giăng khắp nơi, loa phường liên tục nhắc nhở cử tri về “quyền và nghĩa vụ thiêng liêng của mình”.   Những cụm từ quen thuộc lại xuất hiện dày đặc: “Công tác chuẩn bị cho ngày bầu cử đã cơ bản hoàn tất” (1), “cử tri nô nức chờ ngày hội lớn,” “toàn dân sẵn sàng đi bầu” (2). Ở các khu phố, cán bộ đi từng nhà phát phiếu. Ở các khu công nghiệp, công nhân được tổ chức đi bỏ phiếu theo ca. Các tổ dân phố liên tục nhắc nhở người dân tham gia bầu cử (3).   Những sáo ngữ như “đi từng ngõ, gõ từng nhà, rà từng đối tượng” – từng được sử dụng trong thời kỳ chống dịch Covid-19 – nay đâu đó lại được dùng cho công tác vận động bầu cử.   Nhưng thực tế ở nhiều nơi lại diễn ra theo một kịch bản quen thuộc khác. Trong một gia đình 5–6 người, mọi lá phiếu được gom lại cho một người mang ra điểm bầu cử. Người này chỉ cần gạch vài cái cho xong thủ tục. Nhiều cử tri thậm chí không biết những người trong danh sách ứng cử là ai.   Một cuộc bầu cử mà cử tri không biết rõ ứng viên, không có tranh luận chính trị, các ứng viên không cần công khai chương trình hành động và không có cạnh tranh thực sự – thì khó có thể gọi đó là sự lựa chọn của cử tri.   “Đảng cử, dân bầu”   Trong lý thuyết hiến pháp, Quốc hội Việt Nam được gọi là “cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất.” Nhưng trên thực tế, cơ chế lựa chọn ứng viên đã định hình kết quả từ trước khi cử tri đặt bút.   Quy trình “hiệp thương” do Mặt trận Tổ quốc tổ chức gồm nhiều vòng sàng lọc nhằm lựa chọn các ứng viên “đủ tiêu chuẩn.” Trước khi người dân được nhìn thấy danh sách cuối cùng, danh sách ấy đã đi qua nhiều lớp kiểm soát.   Kết quả là: Đa số áp đảo ứng viên là đảng viên, số người ngoài đảng rất ít, người tự ứng cử gần như không có cơ hội lọt vào danh sách cuối cùng. Nói cách khác, cử tri không chọn người họ muốn – họ chỉ chọn trong số những người đã được chọn sẵn.   Vì thế mới có câu nói cửa miệng được cử tri nhắc lại với ý mỉa mai: “Đảng cử, dân bầu.” (4)   Quyền lực chỉ trên giấy   Theo Hiến pháp, Quốc hội có quyền lập pháp, quyết định nhân sự cấp cao, giám sát chính phủ và thông qua các dự án quốc gia lớn.   Nhưng cơ chế quyền lực thực tế lại vận hành theo một trật tự khác.   Trước mỗi kỳ họp Quốc hội, các quyết định quan trọng thường đã được định hướng trong các hội nghị của đảng. Nhân sự lãnh đạo nhà nước – từ chủ tịch nước, thủ tướng đến chủ tịch Quốc hội – thường đã được xác định trước trong nội bộ.   Quốc hội sau đó thực hiện bước cuối cùng: Bấm nút thông qua.   Thực tế lập pháp cũng phản ánh điều này. Phần lớn các dự luật không phải do đại biểu Quốc hội đề xuất mà do chính phủ soạn thảo và trình lên. Quốc hội chủ yếu thảo luận, chỉnh sửa và thông qua.   Vì thế, nhiều nhà quan sát cho rằng cơ quan lập pháp ở Việt Nam chỉ mang tính hình thức nhiều hơn là một trung tâm quyền lực độc lập (5).   Những lá phiếu tín nhiệm… nhưng không có “bất tín nhiệm”.   Một ví dụ đặc biệt cho thấy tính chất hình thức của quyền giám sát là cơ chế bỏ phiếu tín nhiệm.   Ở nhiều quốc gia, cơ chế này chỉ có hai lựa chọn: Tín nhiệm hoặc bất tín nhiệm. Nhưng tại Việt Nam, hệ thống được thiết kế thành ba mức: Tín nhiệm cao; tín nhiệm; và tín nhiệm thấp (6).   Điều đáng chú ý là không có lựa chọn “bất tín nhiệm”.   Cách thiết kế này khiến việc bỏ phiếu tín nhiệm trở thành một hình thức đánh giá mềm mại, khó dẫn tới hậu quả chính trị thực sự.   Bầu cử 15 tháng 3: Thay đổi kỹ thuật, không thay đổi bản chất   Kỳ bầu cử năm nay diễn ra vào 15/3, sớm hơn thông lệ tháng 5.   Việc thay đổi thời điểm được giải thích là để rút ngắn các thủ tục nhân sự giữa Quốc hội cũ và Quốc hội mới. Điều này giúp tránh việc Quốc hội phải bầu một bộ máy lãnh đạo tạm thời rồi vài tháng sau lại bầu lại chính những người đó.   Về mặt kỹ thuật quản trị, đây có thể là một điều chỉnh hợp lý. Nhưng nó không thay đổi bản chất của hệ thống bầu cử. Danh sách ứng viên vẫn được sàng lọc trước. Cơ cấu đại biểu vẫn được phân bổ theo định mức. Và các vị trí lãnh đạo chủ chốt vẫn đã được xác định từ trước trong nội bộ đảng (7).   So với bầu cử ở các nền dân chủ   Trong các nền dân chủ cạnh tranh, bầu cử là một cuộc đấu chính trị thực sự. Các đảng phái và ứng viên phải tranh luận công khai, trình bày chương trình hành động, vận động cử tri và chấp nhận rủi ro thất bại. Không ai có thể biết trước kết quả cho đến khi lá phiếu cuối cùng được kiểm.   Một tổng thống có thể thất cử. Một thủ tướng có thể mất đa số trong quốc hội. Một đảng cầm quyền có thể bị cử tri thay thế chỉ sau một đêm bầu cử. Chính sự không chắc chắn của kết quả mới là linh hồn của các cuộc bầu cử dân chủ.   Ngược lại, trong một hệ thống mà danh sách ứng viên đã được sàng lọc, thậm chí là ấn định từ trước, nhân sự lãnh đạo đã được quyết định trong nội bộ và kết quả gần như được dự đoán từ đầu, thì lá phiếu của cử tri khó có thể thay đổi cục diện chính trị.   Khi đó, bầu cử không còn là một cuộc cạnh tranh quyền lực, mà chỉ còn là một nghi thức hợp thức hóa quyền lực đã được áp đặt.   “Một tấn trò đời”   Có lẽ vì vậy mà nhiều người gọi kỳ bầu cử này – cũng như bao kỳ trước – chỉ là một “tấn trò đời” kiểu Balzac. Chính trị Việt Nam vận hành như một vở kịch, trong đó mỗi cá nhân mang một chiếc mặt nạ. Và phía sau các vai diễn ấy thường là những động cơ rất trần trụi: Lợi ích, danh vọng, dục vọng, cũng như khát vọng thăng tiến.   Nếu có thể “chích một giọt máu để xét nghiệm” đối với một đại biểu quốc hội nào đó trúng cử thì đúng như nhà thơ Nguyễn Duy từng mô tả, trong đó sẽ có “tí trí thức – tí thợ cày – tí điếm – tí con buôn – tí cán bộ – tí thằng hề – phật và ma… mỗi thứ tí ti…” (9)   Và cờ hoa vẫn rực rỡ. Khẩu hiệu vẫn vang lên. Các bản tin vẫn vui vẻ tường trình về “ngày hội non sông.” Nhưng đằng sau sân khấu ấy, cấu trúc quyền lực thực sự đã được định hình từ trước.   Khác với các cuộc bầu cử đúng nghĩa, lá phiếu của cử tri có thể làm thay đổi chính phủ hay nội các. Còn trong một cuộc bầu cử mang tính nghi lễ, lá phiếu chỉ làm một việc đơn giản hơn nhiều: Xác nhận một kết quả đã được quyết định từ trước.   Và vì thế, với không ít người, cuộc bầu cử Quốc hội 15/3 chỉ đơn giản là một sự kiện mà “chưa bầu đã có kết quả”./.

Trân Văn Từ đầu tháng đến nay, các lực lượng vũ trang trên toàn Việt Nam từ công an đến quân đội, kể cả địa phương quân cùng ra sức “sẵn sàng chiến đấu bảo vệ đại hội đảng”,  chứng tỏ sẽ sử dụng bạo lực để đè bẹp, dọn dẹp tất cả trở ngại khiến đại hội lần thứ 14 của đảng CSVN (từ 19/1/2026 đến 25/1/2026) không thể… “thành công tốt dẹp”! Nếu chịu khó dành thời gian xem thông tin, hình ảnh, các video clip hẳn có thể dễ dàng nhận ra, những hoạt động rầm rộ như vừa đề cập chẳng khác gì “răn đe” dân chúng, ngăn chặn ẩn họa. Đó cũng chính là bằng chứng cho thấy nhận thức của giới lãnh đạo đảng hiện nay lệch lạc tới mức đáng ngại. Tại sao tổ chức chính trị trước nay thường xuyên khẳng định được nhân dân tin yêu, tín nhiệm, nhất trí giao phó trọng trách quản trị – điều hành quốc gia và không đặt ra bất kỳ giới hạn nào về thời gian, lại sợ hãi nhân dân của mình tới mức như vậy? Nếu không nghi ngại thì vì lẽ gì phải “diễu võ, giương oai” tới mức khác thường như thế đối với sự kiện mà đảng CSVN ra rả khẳng định là đang tạo ra “không khí phấn khởi, tin tưởng được đông đảo nhân dân, nhân sĩ trí thức và thanh niên kỳ vọng”? Chẳng lẽ đảng đã nhận ra rằng, tổ chức chính trị của mình đã cũng như đang đắc tội với đồng bào nên mới yêu cầu cả công an lẫn quân đội phải luyện tập, phô diễn khả năng bảo đảm an ninh, an toàn trên phạm vi cả nước, tuyệt đối không để xảy ra vấn đề, vụ việc phức tạp về an ninh, trật tự trong thời gian đảng tổ chức đại hội toàn quốc? Lẽ nào những cá nhân được lựa chọn tham gia đại hội đại biểu toàn quốc lần này đều là những kẻ… đại gian, đại ác, tự thấy, tự xếp chính họ vào loại… “trời không dung, đất không tha”, trăm họ oán hận tới mức có thể đứng dậy vấn tội bất kỳ lúc nào, thành ra lãnh đạo đảng đành lựa chọn những đơn vị tinh nhuệ nhất, đầy đủ trang thiết bị nhất, buộc các đơn vị với nhiều ngàn tinh binh này phải chuẩn bị trong một thời gian dài nhằm đối phó với nhiều tình huống giả định ở mọi cấp độ với hy vọng có thể bảo đảm an ninh, an toàn một cách tuyệt đối? Chuyện hệ thống chính trị, hệ thống công quyền tổ chức tuyên truyền rầm rộ, liên tục về hoạt động “bảo vệ Đại Hội 14,” hết “diễn tập,” đến “xuất quân,” phô diễn cho dân chúng tận mắt mục kích đủ loại thiết giáp, có loại gắn vài ba… đại liên, có loại chuyên rà-hủy bom mìn, có loại để đối phó với độc chất sinh hóa hay phục vụ tác chiến điện tử,… rồi hàng loạt xe cứu hỏa, cứu thương,… sẵn sàng ứng cứu số lượng nạn nhân ở mức… thảm họa thì còn bao nhiêu người dám tin Việt Nam là quốc gia thật sự… ổn định về… chính trị và thật sự là điểm đến không cần phải âu lo cho… an ninh, an toàn của cả tính mạng lẫn tài sản? Nếu không có ẩn họa, không âu lo, căng thẳng về khả năng không thể khống chế cục diện thì hà cớ gì phải thị uy?
 

Nguyên Phong Bài phát biểu khai mạc Hội nghị Trung ương 15 của TBT Tô Lâm được trình bày như một văn bản tổ chức – quản trị thuần túy. Nhưng chính sự “thuần túy kỹ thuật” ấy lại đặt ra một câu hỏi hiến định căn bản: quyền lực quốc gia đang được vận hành theo hiến pháp, hay bên ngoài hiến pháp? Theo Hiến pháp Việt Nam hiện hành, Nhân dân là chủ thể tối cao của quyền lực nhà nước. Quốc hội là cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất; Chính phủ chịu trách nhiệm trước Quốc hội; pháp luật là chuẩn mực tối thượng điều chỉnh mọi hoạt động công quyền. Tuy nhiên, trong toàn bộ bài phát biểu, quyền lực thực chất lại được mô tả như một chu trình khép kín nội bộ của Đảng, nơi các quyết định then chốt về nhân sự, đường lối và tổ chức đất nước được hình thành, thống nhất và hoàn tất trước khi bất kỳ thiết chế hiến định nào tham gia. Việc nhấn mạnh “lấy ý kiến Nhân dân” với hàng triệu lượt góp ý không thể che lấp một thực tế hiến định: ý kiến không đồng nghĩa với quyền quyết định.
 
Không có cơ chế để Nhân dân lựa chọn, thay thế hay phủ quyết lãnh đạo; không có không gian bảo đảm cho phản biện chính trị hợp pháp; cũng không có thiết chế độc lập để giám sát quyền lực. Trong bối cảnh đó, Nhân dân chỉ được thừa nhận như nguồn chính danh đạo đức, chứ chưa phải là chủ thể quyền lực theo đúng tinh thần hiến pháp hiện đại. Đáng chú ý hơn, việc hợp nhất các văn kiện về xây dựng Đảng, phát triển kinh tế – xã hội và quản trị quốc gia thành một Báo cáo chính trị duy nhất phản ánh sự đồng nhất hóa Đảng với Nhà nước. Điều này làm mờ ranh giới hiến định giữa quyền lãnh đạo chính trị và quyền quản trị công quyền, khiến pháp luật có nguy cơ bị hạ thấp thành công cụ thực thi quyết định chính trị, thay vì là giới hạn đối với quyền lực. Từ góc nhìn phản biện công dân, vấn đề không nằm ở cá nhân hay nhiệm kỳ, mà ở khoảng trống hiến pháp kéo dài: khi quyền lực tối cao không được kiểm soát bằng cạnh tranh chính trị, tam quyền phân lập và tư pháp độc lập. Một hệ thống có thể ổn định trong ngắn hạn nhờ kỷ luật nội bộ, nhưng về dài hạn, sự thiếu vắng cơ chế hiến định kiểm soát quyền lực sẽ làm suy yếu chính tính chính danh mà nó muốn bảo vệ. Một quốc gia chỉ thực sự vững mạnh khi quyền lực được giới hạn bởi hiến pháp, chứ không phải chỉ được sắp xếp gọn gàng trong nội bộ quyền lực. Đây chính là câu hỏi mà bài phát biểu, dù không trực tiếp đặt ra, đã vô tình làm nổi bật./.  

Dân Trần  Theo phản ánh được báo chí đảng CSVN đăng tải, trong buổi tiếp công dân ngày 17/10, bà Phan Thị Hải Yến, Phó Trưởng phòng Kinh tế – Hạ tầng và Đô thị phường Yên Hòa (Hà Nội), đã quát tháo, chửi mắng người dân là “bố láo, bố toét”, thậm chí lao tới giật điện thoại, ra lệnh cho cấp dưới “vứt đi”. Toàn bộ hành vi ấy được ghi lại. Dân có bằng chứng, phường xác nhận có việc “thái độ không chuẩn mực”. Và kết quả: Kiểm điểm rút kinh nghiệm. Câu chuyện này phơi bày nhiều vấn đề. Thứ nhất, câu “bố láo, bố toét” không chỉ là một phút nóng nảy, nó phản ánh một căn bệnh kinh niên của bộ máy công quyền là coi thường dân. Dù rằng khẩu hiệu “cán bộ là đầy tớ của nhân dân” được treo đầy khắp các cơ quan hành chính công. Nhưng trong mắt cán bộ cộng sản, dân không phải là chủ, mà là con cái phải phục vụ quan chức. Nhiều trường hợp, khi người dân đi khiếu nại, tìm lại công lý, mà vẫn phải van xin, năn nỉ, cầu khẩn, thậm chí sợ hãi trước người có “quyền tiếp dân”. Để rồi bị chính những người đó chửi bới, sỉ vả ngay giữa trụ sở cơ quan hành chính, dù rằng tiền lương của họ từ thuế của dân mà ra, ngay cả trụ sở, hay bút mực giấy tờ mà họ dùng cũng từ thuế của dân mà ra… Có thể nói, những cán bộ như bà Yến không chỉ xúc phạm một người dân cụ thể, mà xúc phạm cả khái niệm “cán bộ là đầy tớ của nhân dân”, “xây dựng chính quyền gần dân” mà đảng cầm quyền vẫn ra rả rao giảng suốt bao năm. Thứ hai, vấn đề kiểm điểm thực ra chỉ là một thủ tục hành chính để mọi thứ lại trở về trật tự cũ: cán bộ vẫn ngồi ghế, dân vẫn ngửa cổ chịu đựng. Lãnh đạo phường Yên Hòa đã xác nhận có vụ việc, và nhanh nhảu thông báo luôn là yêu cầu “kiểm điểm”. Tức là đã giải quyết rồi và vậy là xong, viết vài dòng “xin rút kinh nghiệm sâu sắc”, đọc trong cuộc họp nội bộ, rồi… thôi. Không ai bị cách chức, không ai phải ra khỏi bộ máy. Không ai chịu trách nhiệm thật sự. Chuyện kiểm điểm này dân nghe riết cũng thấy nhàm: từ vụ công an đánh dân, giáo viên bạo hành học sinh, đến cán bộ nhận phong bì,… tất cả rồi cũng “kiểm điểm”, rồi hết chuyện. Cần hiểu rằng, hành vi xúc phạm dân, trong khi thi hành công vụ thì không thể. Một người nắm quyền lực hành chính, được trả lương từ tiền thuế của dân, mà lại có thể vung lời chửi rủa dân “bố láo, bố toét” ngay tại trụ sở nhà nước, thì không chỉ là sai sót đạo đức, mà là sự suy đồi của cả cơ chế quản lý con người. Đó không còn là “hành vi thiếu chuẩn mực”, mà là lạm quyền, xúc phạm danh dự công dân, vi phạm quy tắc ứng xử của cán bộ công chức, thậm chí đủ yếu tố để xem xét kỷ luật buộc thôi việc. Thử hỏi, nếu người dân kia – bà T., buông ra lời chửi tương tự, hay có hành vi giằng co lại, liệu có bị chụp mũ tội “hành hung, xúc phạm cán bộ” không? Cán bộ chửi dân thì kiểm điểm, dân chửi cán bộ thì lên phường nộp phạt, thậm chí là tra tay vào còng số tám. Sự bất bình đẳng ấy chính là điều khiến người dân mất niềm tin trầm trọng vào cái gọi là “chính quyền gần dân”. Chuyện ở phường Yên Hòa này không phải trường hợp cá biệt. Từ Bắc chí Nam, bao nhiêu năm nay không thiếu những vụ “tiếp dân” bị biến thành “hành dân”. Nên người dân mới có câu mỉa mai rằng cơ quan hành chính chủ yếu hành là chính. Có chỗ thì cán bộ bắt dân ký biên bản trống, có cán bộ còn xé đơn ngay trước mặt người khiếu nại, có nơi dựng rào, khóa cổng “phòng tiếp công dân” để khỏi… tiếp ai hết. Một công dân bị hành hạ, xúc phạm, coi thường như vậy thì đất nước khó lòng mơ chuyện “vươn mình”.
__________________
Tham khảo:
https://phunuvietnam.vn/kiem-diem-trach-nhiem-can-bo-phuong-yen-hoa-thieu-chuan-muc-khi-tiep-cong-dan-20251027225904628.htm
(VNTB)
 

Dân Trần  Những hành động này đều xuất phát từ tư duy quản lý lỗi thời, coi học sinh là đối tượng để “uốn nắn” bằng hình phạt công khai, thay vì khuyến khích và tôn trọng. Tương tự dạng đấu tố kiểu cũ, phi nhân, phản giáo dục, phản khoa học. Sáng ngày 5/9, trường Tiểu học Thái Thịnh (Đống Đa, Hà Nội) công khai danh sách học sinh nghèo lên màn hình lớn trước mặt hàng trăm học sinh, phụ huynh, khách mời… Kèm theo chú thích đầy đủ họ tên, lớp, chi tiết về hoàn cảnh gia đình, thậm chí ghi rõ chi tiết bệnh tình của học sinh, người nhà. Có lẽ các em học sinh trong danh sách sẽ bị ám ảnh cả đời khi bị bêu tên như vậy. Bởi trẻ em, đặc biệt là học sinh tiểu học, đang trong giai đoạn hình thành nhân cách. Ở lứa tuổi này, các em rất nhạy cảm với ánh nhìn của bạn bè và những đánh giá xung quanh. Một lời trêu chọc, một ánh mắt thương hại cũng có thể để lại vết thương tâm lý khó lành. Khi hoàn cảnh khó khăn và bệnh tình của gia đình bị công khai trước toàn trường, những đứa trẻ ấy không chỉ cảm thấy xấu hổ mà còn dễ bị bạn bè xa lánh, trêu ghẹo. Nhiều em có thể tự ti, mặc cảm, thậm chí sợ hãi khi đến trường. Nếu kéo dài suốt 12 năm học phổ thông thì sẽ hình thành tâm lý thù địch với xã hội, dễ rơi vào các hành vi tiêu cực khi trưởng thành. Về mặt xã hội, những hành vi như vậy nuôi dưỡng một văn hóa kỳ thị, chia rẽ học sinh thành “giàu” và “nghèo”, “tốt” và “xấu”. Thay vì đoàn kết, các em có thể hình thành tâm lý coi thường hoặc xa lánh những bạn có hoàn cảnh khó khăn. Đây là điều hoàn toàn trái ngược với mục tiêu giáo dục về sự yêu thương và tôn trọng. Đáng lẽ, trường học phải là nơi che chở, bảo vệ sự tự tin và nhân phẩm của trẻ, thì chính nhà trường lại vô tình trở thành nơi gieo rắc nỗi đau cho những mầm non của đất nước. Điều khiến dư luận phẫn nộ hơn nữa là sau hành vi phản giáo dục này, nhà trường chỉ đăng hai câu xin lỗi ngắn trên trang Facebook: Kính gửi: Quý phụ huynh, học sinh! Trong Lễ Khai giảng năm học 2025 – 2026 vừa qua, Trường Tiểu học Thái Thịnh đã có sơ suất lớn khi trình chiếu công khai danh sách học sinh có hoàn cảnh khó khăn lên màn hình trước toàn thể học sinh, phụ huynh và khách mời tham dự. Nhà trường nhận thức sâu sắc rằng đây là một sai sót rất đáng tiếc và cũng là bài học đắt giá để nhà trường hoàn thiện hơn trong công tác tổ chức và giáo dục. Trân trọng xin lỗi và cảm ơn! Hai câu xin lỗi theo kiểu chiếu lệ khô khan, đổ lỗi cho trình chiếu rồi xin rút kinh nghiệm mà không truy cứu trách nhiệm và đưa ra giải pháp xử lý gì cả! Nên nhớ, không thể đổ lỗi cho cá nhân “người trình chiếu”, bởi để một thông tin nhạy cảm như vậy xuất hiện trên màn hình trước toàn trường, nó đã phải trải qua nhiều bước kiểm duyệt: từ người soạn thảo văn bản, người duyệt nội dung, ban giám hiệu, hiệu trưởng. Chẳng lẽ cả một tập thể giáo viên, cán bộ quản lý không ai nhận ra tính chất phản giáo dục của hành vi này? Mà thật ra đây là chuyện thường trong nền giáo dục cộng sản ở Việt Nam mấy chục năm nay, nên giáo viên họ cũng chẳng biết đó là sai. Từ lâu, trong môi trường giáo dục Việt Nam, việc bêu rếu học sinh trước tập thể đã trở thành “thói quen”. Trường nào cũng thường xuyên đọc tên học sinh vi phạm nội quy trong lễ chào cờ, bắt các em đứng lên trước toàn trường như một hình thức “đấu tố” để bêu gương xấu. Có khi, học sinh bị ép viết bản kiểm điểm và đọc to trước lớp, khiến các em bị bạn bè coi thường, xa lánh. Còn học sinh nghèo thì thường bị “điểm danh” khi nhận quà hỗ trợ, thay vì được trao một cách kín đáo, tế nhị. Những hành động này đều xuất phát từ tư duy quản lý lỗi thời, coi học sinh là đối tượng để “uốn nắn” bằng hình phạt công khai, thay vì khuyến khích và tôn trọng. Tương tự dạng đấu tố kiểu cũ, phi nhân, phản giáo dục, phản khoa học. Trong khi các nền giáo dục tiên tiến luôn đề cao quyền cá nhân và sự riêng tư của trẻ, thì ở ta, nhiều giáo viên, cán bộ quản lý vẫn vô tư xâm phạm quyền đó, coi đây là “biện pháp giáo dục”. Đây không chỉ là vấn đề nhận thức của cá nhân, mà là căn bệnh hệ thống, bắt nguồn từ cách đào tạo giáo viên, cơ chế thi đua và tư duy quản lý hành chính hóa trường học. Ngoài ra, hành động đùn đẩy trách nhiệm cũng cho thấy tư duy quản lý vô cảm. Trong giáo dục, trách nhiệm không chỉ dừng ở mức “xin lỗi”, mà phải có hình thức kỷ luật rõ ràng, thậm chí xử lý theo pháp luật nếu vi phạm nghiêm trọng quyền trẻ em. Nếu vụ việc này chìm xuồng, đó sẽ là tiền lệ nguy hiểm, khiến những sai lầm tương tự tiếp tục tái diễn. Căn cứ theo quy định pháp luật Việt Nam, việc công khai danh sách học sinh có hoàn cảnh khó khăn là vi phạm quyền bí mật đời tư, quyền được bảo vệ thông tin cá nhân của trẻ em. Cụ thể: – Điều 21 Hiến pháp 2013: mọi người có quyền bất khả xâm phạm về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân và bí mật gia đình. – Điều 6, Điều 33 Luật Trẻ em 2016: nghiêm cấm tiết lộ hoặc công khai thông tin đời sống riêng tư, bí mật cá nhân của trẻ em (bao gồm tình trạng kinh tế, hoàn cảnh gia đình) nếu chưa có sự đồng ý của trẻ từ đủ 7 tuổi trở lên và cha/mẹ hoặc người giám hộ. – Điều 38 Bộ luật Dân sự 2015: việc thu thập, công bố thông tin cá nhân phải được người đó đồng ý. Với trẻ em, đương nhiên phải có sự đồng ý của cha mẹ/người giám hộ. – Nghị định 130/2021/NĐ-CP về xử phạt hành chính trong lĩnh vực bảo trợ, trợ giúp xã hội cũng có chế tài đối với hành vi tiết lộ, sử dụng thông tin của trẻ em sai mục đích.

Lê Quốc Quân Ngày 3/8/2025, bà Nguyễn Thị Quý, vợ ông Lê Đình Lượng, đã gửi đơn khẩn cấp đến nhiều cơ quan đề nghị bảo vệ và tính mạng của chồng bà đang bị giam giữ tại trại giam Nam Hà. Ông Lê Đình Lượng bị kết án 20 năm tù giam và 5 năm quản chế theo bản án của Tòa án tỉnh Nghệ An ngày 16/8/2018 vì các hoạt động bất bạo động cổ vũ cho tự do, dân chủ và nhân quyền tại khu vực Miền trung. Ông đã ở trong tù được hơn 8 năm và kể từ đầu tháng 6/2025, gia đình hoàn toàn bị cắt liên lạc với ông. Mọi yêu cầu thăm gặp, gọi điện đều bị từ chối. Theo tin bà Quý nhận được từ một người bạn tù mới được thả thì ông Lượng bị kỷ luật đưa vào khu giam riêng một cách sai trái. Gia đình cho biết trước khi bị biệt giam, ngày 8/6/2025, ông Lượng đã tuyệt thực để phản đối sự ngược đãi của trại giam. Sức khỏe ông yếu và lớn tuổi nên việc tuyệt thực và biệt giam kéo dài đe dọa đến tính mạng của ông. Theo đơn kiến nghị khẩn cấp của bà Quý thì hành vi biệt giam và đối xử của trại Nam Hà đã vi phạm nghiêm trọng Hiến pháp Việt Nam, Luật Thi hành án, Nghị định 133/2020/NĐ-CP, cũng như Công ước Quốc tế về các Quyền Dân sự và Chính trị (ICCPR) mà Việt Nam là thành viên. GIA ĐÌNH BÀ QUÝ KHẨN THIẾT YÊU CẦU: 1. Chấm dứt ngay việc biệt giam trái luật và trả lại quyền lợi hợp pháp cho ông Lượng. 2. Cho phép gia đình và linh mục gặp gỡ, chăm sóc tinh thần cho ông và đảm bảo ông được tự do thực hành tôn giáo. 3. Bảo đảm việc khám và điều trị bệnh đầy đủ, cung cấp thuốc men cho ông. 4. Xem xét trả tự do vì ông là người hoạt động ôn hòa, đã thi hành hơn 8 năm tù vượt 1/3 mức án mà ông bị kết án bất công. ***
Ông Lê Đình Lượng là một tù nhân lương tâm sinh năm 1965 tại Nghệ An. Ông có thời gian phục vụ trong quân đội chống Trung Quốc xâm lược ở biên giới phía bắc. Sau đó ông trở về địa phương, dấn thân vào các hoạt động xã hội ôn hòa, bảo vệ môi trường và tự do tôn giáo. Việc ông bị giam giữ trong điều kiện khắc nghiệt đang là mối lo ngại đối với cộng đồng nhân quyền trong nước và quốc tế. Chúng tôi kêu gọi chính quyền Việt Nam tuân thủ các cam kết quốc tế, chấm dứt hành vi ngược đãi và trả tự do cho ông Lê Đình Lượng. Đồng thời, mong cộng đồng quốc tế, các tổ chức nhân quyền, báo chí và công chúng trong và ngoài nước tiếp tục lên tiếng bảo vệ tính mạng và quyền con người của ông. Dưới đây là đơn của bà Nguyễn Thị Quý, gửi các cơ quan liên quan, xin kính nhờ anh chị em chuyển tải và phổ biến.
 

Hoàng Vân Trường Tổng Bí thư Tô Lâm là lãnh đạo đầu tiên trong lịch sử ĐCSVN xây dựng quyền lực dựa trên hệ thống kiểm soát an ninh, dữ liệu, kỹ thuật số hóa – thay vì lý luận chính trị hay các tổ chức cơ sở đảng truyền thống. Quá trình chuyển dịch này còn tiếp diễn, từ “đảng trị tư tưởng” sang “nhóm kỹ trị tập quyền.” Nếu quá trình này thường xuyên nhận được “feedback” từ tín hiệu của hệ thống sẽ tránh được sai lầm duy ý chí. Hội nghị Trung ương 12 – Khởi đầu của đại hội XIV? Chiều 19/7/2025 (giờ Hà Nội), Tổng Bí thư Tô Lâm phát biểu bế mạc Hội nghị Trung ương 12 (HNTƯ12), diễn ra trong hai ngày 18 – 19. Trên bề mặt, hội nghị “chuẩn bị cho đại hội” này được triệu tập sớm hơn 3 tháng so với thông lệ, nội dung xoay quanh văn kiện và công tác nhân sự. Nhưng xét từ cách tổ chức, thời điểm và khẩu khí chính trị, đây thực sự là sự kiện mở màn cho đại hội XIV, không còn là “bước đệm” như các kỳ trước. Điểm nổi bật là cả quy mô lẫn thời gian thảo luận tại hội nghị rất bất thường: 9 nhóm nội dung, bao trùm toàn bộ hệ thống chính trị – từ cải cách thể chế, sửa đổi điều lệ, tái cấu trúc bộ máy, đến tổng kết 40 năm “Đổi mới.” Điều đáng chú ý: Nhân sự chưa được công bố, nhưng các văn kiện quan trọng đã được hoàn tất. Điều đó chứng tỏ mọi quyết sách đã được “định sẵn ở hậu trường,” Trung ương chủ yếu chỉ là nơi “hợp pháp hóa” kịch bản có sẵn. Tổng Bí thư Tô Lâm phát biểu khai mạc, hai lần nhắc đến hội nghị như “ngọn đuốc soi đường,” như biểu tượng mới cho tầm nhìn quốc gia, thay thế dần hệ quy chiếu ý thức hệ cũ. Sự kiện này không đơn thuần là diễn đàn của đảng cầm quyền – mà là dấu mốc chính trị khai sinh một mô hình lãnh đạo và tổ chức quyền lực mới, có thể định hình cả một thập kỷ tiếp theo của Việt Nam. “Tam quyền phân lập” kiểu Tô Lâm: Cá nhân hóa – Kỹ trị hóa – Toàn quyền hóa TBT Tô Lâm là lãnh đạo đầu tiên trong lịch sử ĐCSVN xây dựng quyền lực dựa trên hệ thống kiểm soát an ninh, dữ liệu, kỹ thuật số hóa – thay vì lý luận chính trị hay nền tảng tổ chức đảng truyền thống. Đây là chuyển dịch lớn, diễn trình từ “đảng trị tư tưởng” sang “nhóm kỹ trị tập quyền.”
Ba trụ cột quyền lực đang hình thành: Cá nhân hóa quyền lực tuyệt đối: Thay vì chia sẻ ảnh hưởng theo cơ chế “tập thể lãnh đạo,” Tô Lâm đang chiếm lĩnh toàn bộ điểm nhấn – từ tổ chức nhân sự, xử lý kỷ luật, đến định hướng nghị trình chính trị; Kỹ trị hóa ngôn ngữ chính trị: Văn kiện đảng giờ đây đầy rẫy các thuật ngữ như số hóa, AI, tự động hóa, tinh giản bộ máy – phản ánh tư duy hành chính – kỹ trị hơn là tư duy tư tưởng; Toàn quyền hóa bằng kiểm soát dựa vào công nghệ: Không gian phản biện bị triệt hạ bởi hệ thống giám sát tinh vi; truyền thông được định hướng chặt chẽ; trí thức và xã hội dân sự bị cô lập và teo tóp. Mô hình này đồng thời đã âm thầm loại bỏ toàn bộ di sản tư tưởng trước “Đổi mới.” Những cái tên như Trường Chinh, Lê Duẩn sẽ không còn được nhắc tới. Mác – Lênin – Hồ Chí Minh giờ chỉ tồn tại như các biểu tượng nghi lễ, không có giá trị định hướng chiến lược. Thay vào đó là “tam quyền phân lập” kiểu Tô Lâm – được  bao phủ bởi ngôn ngữ công nghệ và quản trị. Ba tín hiệu lớn sau HNTƯ12 – Hệ thống đã và đang chuyển qua trạng thái khác? HNTƯ12 không chỉ tái định hướng chiến lược, mà còn phát đi ba tín hiệu rõ rệt về sự tái cấu trúc hệ thống quyền lực:
Thứ nhất, thanh lọc có chủ đích: Loại trừ đám Phúc – Thưởng – Huệ (mà người dân háo hức một cách “tội nghiệp,” tưởng đảng trong sạch hóa đội ngũ), cũng như kỷ luật Đỗ Đức Duy, Nguyễn Thị Kim Tiến đâu phải chống tham nhũng. Đó là sự chọn lọc chính trị: Loại bỏ những cá nhân đã “hết niên hạn bảo vệ,” không còn phù hợp với hệ hình mới. Chỉ là bước then chốt để xây dựng mạng lưới trung thành với cá nhân Tô Lâm. Thứ hai, mở đường cho nhiệm kỳ đặc biệt: Việc xem xét sửa đổi điều lệ đảng – đặc biệt về tuổi tác và nhiệm kỳ – hé lộ khả năng mở rộng thời gian cầm quyền của Tô Lâm. Hệ thống điều lệ vốn được thiết kế để giới hạn cá nhân, nay có thể trở thành công cụ phục vụ cho cá nhân hóa quyền lực. Thứ ba, trật tự phe phái thay đổi triệt để: Việc “thinh lặng chính trị” của những nhân vật như Phạm Minh Chính, Lương Cường hay Phan Văn Giang không hẳn là dấu hiệu bất đồng. Nó có thể là sự chấp nhận vai phụ trong một hoạt cảnh mới, hoặc là sự trì hoãn mang tính chiến thuật? Dù thế nào, Tô Lâm đang cầm trịch thế cờ. Tổng hợp ba điều trên: Sau HNTƯ12, đảng không còn là trung tâm quyền lực tập thể mà đã chuyển sang mô hình đơn cực duy nhất, nơi chính sách được hoạch định bởi ý chí của một cá nhân. Giai đoan tới có thể là chương đầu tiên của kỷ nguyên mới, nhưng kỷ nguyên mới ấy thuộc về ai, vì ai, và kéo dài bao lâu, đó vẫn là dấu hỏi lớn. Lịch sử, như ta đã biết, không phải là thứ có thể lập trình sẵn. Cái giá của tập quyền: Ổn định ngắn hạn – Rủi ro dài hạn Hệ hình Tô Lâm – với công nghệ, trật tự và tập quyền – có thể vững chắc trong ngắn hạn. Nhưng về dài hạn, nó tiềm ẩn nguy cơ rỗng ruột từ bên trong. Vì sao? Không có phản biện xã hội: Báo chí bị kiểm soát, trí thức bị cô lập, xã hội dân sự bị triệt tiêu. Không có “van xả áp” cho hệ thống. Không có phản hồi tầng dưới: Người dân bị đẩy ra khỏi đời sống công, niềm tin vào cải cách bấp bênh. Tâm lý “đứng ngoài chính trị” lan rộng, nhất là ở giới trẻ và trí thức. Không có cạnh tranh tư tưởng: Khi quyền lực được quyết định bởi lòng trung thành và thuật toán an ninh, tư tưởng mới bị loại từ gốc. Hệ thống sẽ rất khó để tự đổi mới. Vậy hệ quả sẽ là gì? Là một “Nhà Nước Trầm Cảm”: Vận hành im lặng, xã hội là một đàn cừu, mất dần khả năng nhận diện khủng hoảng từ nội bộ. Như Liên Xô cuối thập niên 1980 – nơi hệ thống sụp đổ không vì phản kháng hay vì sự cản phá từ bên ngoài, mà vì liệt kháng và kiệt sức từ bên trong. Tô Lâm có thể viết lại lịch sử, nhưng có viết lại được quy luật? Giờ đây, Tô Lâm không còn là người kế thừa di sản tư tưởng – ông là người viết lại logic quyền lực. Khác với Trường Chinh (lý luận), Nguyễn Văn Linh (mở cửa), Nguyễn Phú Trọng (duy trì cân bằng), Tô Lâm là hiện thân của một mô hình quyền lực kiểu mới: Kỹ trị, an ninh, khép kín. Tô Lâm có thể không cải cách kinh tế để mở cửa xã hội như Đặng Tiểu Bình. Ông dị ứng với tất cả mô hình của các nước anh em cũ: Mô hình dân chủ đa nguyên như Đông Âu. Mô hình của ông hướng tới một hệ thống “nhà nước tập quyền – toàn trị”: Nơi ý chí cá nhân được hợp thức hóa bằng dữ liệu, lòng trung thành và bộ máy kiểm soát? Vấn đề nằm ở chỗ: Các dữ liệu không thể thay cho trí tuệ chính trị. Kỹ thuật không thay được sự phản biện xã hội. Và kiểm soát không thể thay thế được niềm tin của người dân đối với chính quyền.
Lịch sử cho thấy: Không một quyền lực tuyệt đối nào trường tồn nếu không biết thích nghi. Đại hội XIV có thể là điểm khởi đầu của một giai đoạn đầy quyền lực với Tô Lâm – nhưng cũng có thể là “bước ngoặt báo trước” cho sự “cô lập vững chắc” của một chế độ không còn lối thoát mềm cho các khủng hoảng ngấm ngầm.
*
Liệu “kỷ nguyên Tô Lâm” kéo dài bao lâu? Không ai có thể trả lời vào thời điểm hiện nay. Nhưng nhìn lên phương Bắc, nơi Tập Cận Bình từng vận hành một mô hình kiểm soát toàn diện, điều có thể đoán trước là: Không ai – kể cả những người nắm trong tay mọi công cụ quyền lực – có thể viết lại quy luật trường tồn của chính trị. Một trong những quy luật ấy là: Khi nhân dân không còn hiện diện như chủ thể, mà chỉ còn hiện hữu như đối tượng bị quản lý, thì quyền lực sớm muộn cũng rơi vào khủng hoảng chính danh.
Người dân Việt Nam từng nhiều lần chứng tỏ sức mạnh vô đối và trí tuệ vô biên – Chính từ đó, ĐCSVN đã gây dựng nên sự nghiệp hôm nay. Nhưng cũng chính từ đó, lịch sử từng sang trang mỗi khi người dân ngoảnh lưng lại chính quyền, mỗi khi nhà nước không nhìn nhận nhân dân như là chủ thể phục vụ. Kỷ nguyên mới đang tới… nhưng sẽ là kỷ nguyên của ai? Của một thiểu số cai trị, củng cố quyền lực bằng thuật toán và nỗi sợ hãi? Hay là kỷ nguyên mà người dân trở lại vị trí trung tâm, với bộ máy phụng sự thay vì cai trị? Câu trả lời không đến từ đại hội XIV. Cũng không đến từ những căn phòng họp kín! Nó chỉ đến từ một dân tộc chưa bao giờ đánh mất trực giác về những điều phải – trái và hành động cần thiết trong những thời khắc quyết định nhất của lịch sử./.
 
 

Tino Cao Giới báo chí ở Việt Nam đang rầm rộ tổ chức một đợt sinh hoạt chính trị đánh dấu 100 năm ngày lãnh tụ cộng sản Nguyễn Ái Quốc xuất bản số đầu tiên của báo Thanh Niên (21.6.1925), sự kiện được định danh là “ngày báo chí cách mạng”. Mặc dù chưa đến ngày 21 tháng 6, nhưng cánh làm báo trong nước đã khởi phát các hoạt động ăn mừng sự kiện này từ cả tuần qua. Nhưng rốt cuộc, cái gọi là “báo chí cách mạng” ấy, thực chất là gì? Báo chí cách mạng: Thiết chế kim soát và định đoạt diễn ngôn trong hệ thống chính trị toàn trị Khái niệm “báo chí cách mạng” (revolutionary press), còn được gọi là báo chí vô sản (proletarian press), là một sản phẩm đặc thù của các chế độ cộng sản, bắt nguồn từ truyền thống chính trị-lý luận của chủ nghĩa Marx-Lenin. Khác với mô hình báo chí tự do hình thành trong các xã hội tư sản châu Âu thế kỷ 19, vốn được quan niệm như một không gian công cộng (public sphere) nhằm thúc đẩy thảo luận dân chủ và bảo vệ quyền tự do ngôn luận, báo chí cách mạng ngay từ đầu đã được thiết lập như một thiết chế diễn ngôn, mang bản chất công cụ và tuyệt đối phục tùng mục tiêu chính trị của lực lượng cầm quyền. Sau Cách mạng Tháng Mười năm 1917, báo chí ở nước Nga Xô-viết nhanh chóng bị đặt dưới sự kiểm soát chặt chẽ của đảng Bolshevik. Chính Vladimir Lenin đã vạch rõ quan điểm này trong nhiều văn kiện lý luận và thư từ, đáng chú ý là lời tuyên bố trong thư gửi Emma Goldman năm 1920, khi ông bác bỏ tính phổ quát của tự do báo chí: “Tự do ngôn luận là một thiên kiến tư sản” (free speech is a bourgeois prejudice). Theo đó, báo chí không phải là không gian tranh luận giữa các quan điểm đa chiều mà là một mặt trận đấu tranh tư tưởng, nơi tiếng nói duy nhất hợp pháp là tiếng nói của đảng cộng sản. Trong paradigm này, báo chí cách mạng không mang chức năng phản biện quyền lực hay giám sát chính quyền như báo chí tự do, mà được trao bốn nhiệm vụ chính: Tuyên truyền (agitprop), giáo dục (ideological training), cổ động (mobilization) và tổ chức quần chúng (organizational work). Báo chí trở thành một “tập thể tuyên truyền viên, cổ động viên và tổ chức viên” của đảng, một định nghĩa mang tính nguyên tắc được Stalin và sau đó là các chế độ cộng sản Đông Âu và châu Á cho phổ biến hóa. Quan trọng hơn, báo chí cách mạng vận hành theo nguyên lý “tính đảng” (partiinost), một phạm trù then chốt trong lý luận truyền thông Xô-viết. Tính đảng ở đây không chỉ là bảo đảm sự trung thành về lập trường giai cấp, mà còn bao hàm sự lựa chọn và trình bày sự thật theo định hướng của đảng cộng sản. Sự thật – trong mô hình này – không mang ý nghĩa khách quan hay độc lập, mà chỉ có giá trị nếu nó phục vụ mục tiêu cách mạng. Vì vậy, chức năng thông tin của báo chí bị thu hẹp, nhường chỗ cho việc kiến tạo thực tại thông qua các hình mẫu lý tưởng, các “gương người tốt, việc tốt” và các câu chuyện thành công được trích lọc có chủ đích. Báo chí không phản ánh hiện thực đa chiều mà dựng nên một hiện thực “nên có”, một thực tại lý tưởng hóa nhằm củng cố niềm tin vào “chính nghĩa cách mạng”. Chính mô hình báo chí này, với bản chất sâu xa là công cụ tuyên truyền trong một nhà nước chuyên chính toàn trị, đã được du nhập và chuẩn hóa tại nhiều quốc gia cộng sản trong thế kỷ 20, trong đó có Việt Nam. Khi thuật ngữ “báo chí cách mạng” được sử dụng tại Việt Nam hôm nay như một thứ danh hiệu, nó không chỉ gợi nhắc một truyền thống lịch sử, mà còn được xác định vai trò của một công cụ chính trị, được tích hợp vào hệ thống quyền lực độc đảng, nơi báo chí không được phép làm điều gì khác ngoài việc phục vụ mục tiêu chính trị của đảng. Mọi kỳ vọng về tính độc lập, phản biện hay tự do thông tin đều bị gạt bỏ và dán nhãn “ảo tưởng tư sản”. Charles Bradlaugh, nhà cải cách xã hội Anh từng nói: “Không có tự do ngôn luận thì mọi truy tìm sự thật là điều bất khả” (Without free speech no search for truth is possible). Báo chí vô sản tước bỏ, bóp méo và bưng bít sự thật nhằm phục vụ cho mục đích tuyên truyền. Do đó, lẽ ra phải là “công cụ tốt nhất cho việc mở mang trí tuệ con người”, thì ngược lại, báo chí cách mạng chính là thứ công cụ góp phần tẩy não (brainwashing) để thực hiện chính sách ngu dân. Trong cuộc họp báo đầu tiên 16 năm trước sau khi nhậm chức ông chủ Nhà Trắng, tổng thống Mỹ Barrack Obama nói: “Tự do ngôn luận và tự do báo chí, đó là những gì sẽ cho phép chúng ta giữ được sự kiểm soát đối với chính phủ” (Our freedom of speech and freedom of the press, that’s what lets us keep a check on government). Đối chiếu với câu nói đó, người ta nhận ra ngay các nền báo chí vô sản đều có chiều diễn biến ngược lại. Báo chí cách mạng Việt Nam là một phiên bản sao chép triết lý từ hình mẫu báo chí vô sản của Lenin. Và hệ lụy gây ra từ bản chất của nền báo chí đó là gì? Một nền báo chí bị chế định bởi quyền lực chính trị, sự thật luôn bị kiểm duyệt có chủ đích và thông tin được cấu tạo nhằm phục vụ mục tiêu tuyên truyền của đảng cộng sản Ở Việt Nam, để buộc cỗ xe báo chí đi đúng định hướng, phải có đến bốn tay lái: Lái chính là Ban Tuyên giáo trung ương, ba lái phụ là Bộ Khoa học và công nghệ (trước đây là Bộ Thông tin và truyền thông), Cục An ninh mạng và phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao thuộc Bộ Công an, và cuối cùng là cơ quan chủ quản tờ báo. Để làm tốt việc tuyên truyền theo định hướng, báo chí cách mạng liên tục đưa tin người và việc điển hình xuất hiện trong quần chúng để cổ vũ phong trào cách mạng. Trong bài giảng về viết tin, ông Hoàng Tuấn, cựu tổng giám đốc Thông tấn xã Việt Nam kể: Hồi đầu cuộc kháng chiến chống Pháp, khi chưa tìm ra một điển hình nông dân giỏi hưởng ứng lời kêu gọi tăng gia sản xuất của chủ tịch Hồ Chí Minh, ông đã cho bịa ra câu chuyện về một người nông dân gương mẫu vỡ hoang trồng khoai sắn. Không ngờ cụ Hồ khi đọc tin đó, đã hỏi địa chỉ người nông dân để tặng thưởng huy hiệu. Ông Tuấn đành phải báo cáo thật là mình cho bịa ra “điển hình” để cổ vũ phong trào. Gần 30 năm sau chiến tranh, nhân kỷ niệm lần thứ 50 chiến thắng Điện Biên Phủ (2004), nhà báo Lưu Trọng Văn đã công phu sưu tầm tài liệu, viết một loạt bài đăng trên 5 kỳ [trên] tạp chí Kiến thức Gia đình (phụ bản báo Nông nghiệp Việt Nam) để chứng minh rằng: Không có chuyện Phan Đình Giót lấy thân mình lấp lỗ châu mai; không có chuyện Tô Vĩnh Diện lấy thân chèn pháo; cũng không có chuyện giữa trận địa pháo Nguyễn Viết Xuân hô to: “Hãy nhằm thẳng quân thù mà bắn!”. Tất cả các chiến sĩ nói trên đều chiến đấu rất ngoan cường, hy sinh rất anh dũng trong các trận chiến chống quân xâm lược thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, góp phần cho chiến thắng chung của cả dân tộc. Tuy nhiên trước lúc hy sinh, tất cả họ không ai làm cái việc như sau này các nhà báo bịa chuyện vẽ vời kiểu vậy. Những bài báo của ông Lưu Trọng Văn đăng trên một tạp chí ít người đọc nhưng đã làm cho ông Nguyễn Khoa Điềm, khi ấy là ủy viên Bộ Chính trị, trưởng ban Tuyên giáo Trung ương tức giận, phê phán gay gắt. Cũng năm đó, Lưu Trọng Văn trích “Hồi ký không tên” của nhà báo Lý Quý Chung, đoạn kể ông Dương Văn Minh chủ động đầu hàng như là thực hiện một nhiệm vụ cao cả, đăng trên tờ Nhà báo và Công luận của Hội Nhà báo Việt Nam, số ra cuối tháng kỷ niệm ngày 30 tháng 4. Báo này vừa phát hành đã bị thu hồi, nhưng không cho phép đưa tin lý do bị thu hồi, sau đó bị đình bản. Lý do thu hồi thực sự là ở thời điểm đó chưa cho phép đề cao vai trò ông Dương Văn Minh, mà chỉ đề cao sức mạnh của các quân đoàn buộc ông phải hàng phục. Cần biết rằng bản thảo bài báo đã được ông Võ Văn Kiệt đọc, ông Trần Bạch Đằng viết lời giới thiệu, và quyển hồi ký này sau đó buộc phải biên tập lại mới được phép xuất bản. Trong một cuộc góp ý kiến cho một tờ báo đang sa sút, ông Xuân Cang, nguyên tổng biên tập báo Lao Động, tâm sự rằng, ngay khi bước vào nghề làm báo, ông đã dặn mình, bất cứ hoàn cảnh nào cũng phải nói cho được sự thật. Nhưng thực tế đã dạy ông điều còn quan trọng hơn là phải biết cách nào để nói ra được cái sự thật ấy. Ông kể, năm 1986 ông cho đăng bài viết của ông Lê Giản, nguyên giám đốc Nha Công an đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, trong bài có câu “nhà đã dột từ nóc rồi”. Vì câu đó, ông bị Ban Tư tưởng Văn hóa Trung ương phê phán dữ dội. Người ta hỏi, ông không biết nói “nóc nhà” là ám chỉ Bộ Chính trị hay sao? (Thực ra thì nhà thơ Việt Phương mới là người đầu tiên có ý nghĩ này trong câu thơ “Bùn đã vấy đến chín tầng mây”, và ông này đã phải trả giá bằng những năm tháng bị buộc rời khỏi bàn viết trong dinh thủ tướng để đi lao động cải tạo tư tưởng ở nông trường). May cho ông Xuân Cang, thời điểm này vừa bắt đầu chính sách Đổi mới cho nên ông được tổng bí thư Nguyễn Văn Linh thông cảm, chỉ cho làm bản kiểm điểm, yêu cầu tránh không được tái phạm. Ông Xuân Cang kết luận: “Cho đăng bài viết đó là không biết cách để nói được sự thật!”. Nói về tác hại của việc kiểm duyệt cắt xén sự thật, nhà văn Nga vĩ đại Alexander Solzhenitsyn, tác giả của cuốn bút ký gây chấn động thế giới “Quần đảo ngục tù” (The Gulag Archipelago) đã viết: “Đây không chỉ là chuyện bóp nghẹt tự do mà là việc gắn xi vào trái tim dân tộc, là xóa bỏ ký ức của chính dân tộc đó” (This is not merely interference with freedom of the press but the sealing up of a nation’s heart, the excision of its memory). Một nền báo chí chỉ được phát ngôn những gỉ đảng cộng sản cho phép, và chỉ phục vụ tuyệt đối cho quyền lợi của đảng, không phải của nhân dân “Báo chí là công cụ của đảng cộng sản”. Nguyên lý này yêu cầu tất cả những người làm báo Việt Nam đều phải thuộc nằm lòng. Sau khởi sự Đổi mới, tổng bí thư Nguyễn Văn Linh đã có sáng kiến quan trọng là tặng thêm cho báo chí Việt Nam mệnh đề thứ hai: “Là diễn đàn của quần chúng”. Một vài cán bộ báo chí quá say sưa với Đổi mới, cứ tưởng cái “diễn đàn” của ông Linh đã hoàn toàn chấp nhận tự do tư tưởng và nhà báo có thể phản biện mọi chính sách đã ban hành. Nhầm lẫn đó khiến không ít người phải trả giá. Trong cuộc hội nghị “quán triệt nghị quyết hội nghị trung ương” (khóa 6), ở buổi thảo luận tổ, ông Bùi Tín, khi đó là phó tổng biên tập báo Nhân Dân, kể, ông rất khó trả lời khi các đồng nghiệp phương Tây hỏi ông vì sao đảng cộng sản Việt Nam không chấp nhận đa nguyên? Ông Bùi Tín luôn cho rằng đảng nên chấp nhận đa nguyên để thực hiện dân chủ. Theo ông, thực tế Việt Nam đã có những yếu tố đa nguyên: Đảng Cộng sản, đảng Dân chủ và đảng Xã hội hợp tác với nhau rất tốt đẹp; Mặt trận Tổ quốc gồm nhiều đoàn thể có những tiếng nói khác nhau; các tờ báo của mọi giới, mọi tầng lớp thể hiện những mong muốn rất đa dạng… Ông Bùi Tín nói dài hơn 30 phút, được toàn tổ gồm những tổng biên tập báo, đài phát thanh, đài truyền hình lắng nghe. Tổ trưởng tổ này là ông Thái Ninh, phó trưởng ban Tư tưởng Văn hóa Trung ương, không ngắt lời mà có vẻ khuyến khích ông Bùi Tín. Không ai ngờ trong buổi tổng kết hội nghị, ông Đào Duy Tùng, ủy viên Bộ Chính trị, phụ trách cả khối tuyên giáo, báo chí, văn nghệ đã cao giọng phê phán: “Thật đáng chê trách là tại cuộc họp gồm toàn cán bộ cốt cán của đảng mà lại có một đồng chí nồng nhiệt cổ vũ thực hiện đa nguyên. Đồng chí đó không biết rằng đa nguyên là hình thức dân chủ mị dân của chủ nghĩa tư bản. Đòi đa nguyên được, rồi sẽ đòi đa đảng!” Hôm đó ông Bùi Tín ngồi ở hàng ghế gần cuối hội trường, rất ít người nhìn thấy ông hai tay chống cằm, mặt cúi gằm, mớ tóc dài rũ xuống hai vai, không biết ông đang bực tức hay ngượng ngùng, nhưng vẻ thiểu não thì lộ rõ. Ít lâu sau, nhân cơ hội sang Pháp dự hội báo l’Humanité thường niên của đảng cộng sản Pháp, ông Bùi Tín xin tị nạn ở lại Pháp. Cuối năm 1990, ông đã trình bày một cách có hệ thống quan điểm của mình trong bài trả lời được phát nhiều kỳ trên nền tảng phát thanh của BBC Việt ngữ. Tôi có cơ hội trực tiếp theo dõi, nghe ông Bùi Tín trả lời phỏng vấn của BBC vào thời điểm ấy. Thật ra, trước đó ở trong nước đã có nhiều người từng nói về những điều ông Bùi Tín nêu ra, như các ông Trần Xuân Bách, Hoàng Minh Chính, Nguyễn Kiến Giang, Nguyễn Hộ, Phan Đình Diệu… Bùi Tín chỉ là người khẳng định quan điểm này một cách công khai và có hệ thống trước hội nghị trung ương, đồng thời là người đầu tiên đưa nó lên diễn đàn truyền thông của phương Tây. Năm 1989, nhân dịp đi công tác ở Bắc Triều Tiên, bà Vũ Kim Hạnh, lúc đó là tổng biên tập báo Tuổi Trẻ thành phố Hồ Chí Minh, đã viết một bài bút ký miêu tả sinh động tệ sùng bái cá nhân ở đất nước này đối với lãnh tụ Kim Nhật Thành. Tờ Tuổi Trẻ đăng bài bút ký của bà vừa phát hành thì Bắc Triều Tiên lập tức gửi công hàm phản đối Việt Nam bôi nhọ lãnh tụ và nhân dân họ. Cuối năm đó, trong cuộc hội nghị tổng kết rút kinh nghiệm hoạt động báo chí do ông Đào Duy Tùng chủ trì, chuyện phản ứng của Bắc Triều Tiên được đem ra mổ xẻ. Ông Hà Xuân Trường, ủy viên trung ương đảng, tổng biên tập tạp chí Cộng sản xin hiến kế. Ông Trường cho rằng, sở dĩ Bắc Triều Tiên có cớ phản ứng bài báo của Kim Hạnh là do cơ chế quản lý báo chí của đảng ta: “Báo là công cụ của đảng, báo nói tiếng nói của đảng”. Để tránh bị phản ứng kiểu này, đảng nên thay đổi cơ chế quản lý báo chí: Đảng lãnh đạo báo chí, nhưng mỗi tờ báo có tiếng nói riêng của mình, chứ không phải chỉ nói tiếng nói của đảng”… Hình như ông Trường chưa nói hết ý mình nhưng tiếng đập bàn khá mạnh của ông Tùng đã cắt ngang lời ông. Ông Tùng với vẻ mặt giận dữ, cố nén, gằn từng tiếng: “Đồng chí phụ trách cơ quan lý luận của đảng, chẳng lẽ đồng chí quên rằng báo chí là công cụ của đảng là một vấn đề có tính nguyên tắc? Tôi xin nhắc lại cho tất cả các đồng chí phải ghi nhớ: Báo chí là công cụ của đảng, nói tiếng nói của đảng. Nguyên tắc đó là bất di bất dịch, không bao giờ được phép thay đổi, không có đổi mới ở chỗ này!”. Ông Hà Xuân Trường đỏ bừng mặt, im lặng. Ông Đào Duy Tùng hạ giọng: “Vấn đề của chúng ta là phải chọn những người có trình độ chính trị vững vàng làm tổng biên tập để không phạm phải những lỗi quá ấu trĩ”. Ông Hà Xuân Trường im lặng suốt buổi họp còn lại. Trước đây, ông Trường đã một lần bị hụt chân khi cùng với các ông Hoàng Minh Chính, Đặng Kim Giang, Nguyễn Kiến Giang… vì tán thành quan điểm “xét lại hiện đại” của tổng bí thư đảng Cộng sản Liên Xô Nikita Khrushchev sau đại hội 20 của đảng này. Tất cả các ông kia đều phải vào tù, chỉ riêng ông Hà Xuân Trường lần ấy vì mau mắn xin tự kiểm điểm nên được đảng cho qua. Nhưng lần này đảng không bỏ qua cho ông. Tại đại hội toàn quốc lần thứ 7 đảng cộng sản Việt Nam, mặc dù còn trẻ khỏe hơn nhiều người khác, nhưng ông Hà Xuân Trường đã bị cất chức, không được bầu vào Ban Chấp hành trung ương và phải trao lại chiếc ghế tổng biên tập tạp chí Cộng sản cho ông Hà Đăng (tức Đặng Ha), dù xét về trình độ lý luận chính trị thì ông Hà Đăng không thể bằng ông Hà Xuân Trường. Bà Vũ Kim Hạnh sau đó lại phạm một lỗi mới không thể tha thứ, đó là đưa lên Tuổi Trẻ một tin rất cũ: Cụ Hồ đã từng có vợ. Toàn thế giới đã biết chuyện này, nhưng người Việt Nam chưa được phép biết. Lần này, bà bị cách chức tổng biên tập và bị nhận luôn “thẻ đỏ”: Cấm hành nghề báo. Những sự thật dẫn ra trên đây không chỉ là chuyện bếp núc hậu trường của báo chí chính thống ở Việt Nam mà chúng là những bằng chứng cho thấy bản chất thực sự của cái gọi là “báo chí cách mạng”. Đó không phải là một nền báo chí đúng nghĩa, mà là một công cụ tuyên truyền thuần túy, vận hành theo nguyên tắc “tính đảng” từng được thiết lập ở Liên Xô để kiểm soát toàn bộ tư tưởng. Trong các ví dụ trên, điều đáng chú ý là không ai bị quy kết vì vi phạm nghiệp vụ hay đạo đức báo chí. Tất cả đều bị xem là “sai” chỉ vì đã vượt quá giới hạn tư tưởng được đảng cộng sản cho phép. Ông Bùi Tín đưa ra quan điểm về đa nguyên, bà Vũ Kim Hạnh mô tả chế độ sùng bái cá nhân ở Bắc Triều Tiên, ông Hà Xuân Trường đề xuất cải tiến cơ chế quản lý báo chí. Tất cả những phát biểu này, dù ôn hòa và có lý, đều bị trấn áp vì bị xem như mối đe dọa đối với quyền lực của đảng. Những sự kiện ấy cho thấy báo chí ở Việt Nam không hề là một không gian tự do của tư tưởng và phản biện. Báo chí chỉ được phép tồn tại trong vai trò phát ngôn cho đảng, không đại diện cho công luận hay quyền được biết của nhân dân. Mọi sáng kiến cá nhân dù nhằm cải thiện chất lượng thông tin đều có thể trở thành lỗi chính trị. Vì vậy, “báo chí cách mạng” không thể được xem là báo chí theo nghĩa thông thường, mà là một bộ phận trong cấu trúc tư tưởng do đảng kiểm soát toàn bộ. Trong không gian ấy, sự thật không được tìm kiếm mà được quy định sẵn. Việt Nam và điều 19 Công ước ICCPR - khoảng cách giữa cam kết quốc tế và hiện thực báo chí trong nước Chủ tịch Hồ Chí Minh định nghĩa dân chủ theo cách thật giản dị nhưng khá sâu sắc, đó là: “Dân chủ là người dân được mở miệng”. Đó chính là tự do ngôn luận, là điều mà cách đây hơn 150 năm, Robert Lowe, một chính khách người Anh, đã diễn giải cụ thể khi nói về sự cam kết, tính minh bạch của chính phủ và quyền được nói lên sự thật của dân chúng: “Chúng ta nhất định phải nói lên sự thật, đúng như chúng ta thấy, không sợ mọi hậu quả, nhất định không cung cấp chỗ ẩn náu thuận tiện cho những hành vi bất công hay áp chế mà phải lập tức giao chúng cho sự phán xét của thế giới”. (We must speak the truth, as we see it, and without fear of the consequences. We must not provide a convenient refuge for acts of injustice or oppression, but must bring them immediately under the judgment of the world). Hiến pháp đầu tiên năm 1946 của nước Việt Nam độc lập đã ghi nhận tinh thần đó. Vậy thì tại sao thực tế vận hành của cái gọi là báo chí cách mạng Việt Nam ngày nay lại không phải như vậy? Tại sao đến giờ vẫn cứ tiếp tục rập khuôn theo mô hình báo chí phản thông tin của Lenin mà chính đồng bào Nga của ông cũng đã kiên quyết từ bỏ? Tại nhiều cuộc họp của Hội đồng Nhân quyền Liên Hợp Quốc, hàng chục đại diện các quốc gia nhiều lần đề nghị Việt Nam thực hiện một phần, hoặc phù hợp, hoặc trùng khớp với điều 19 Công ước quốc tế về các Quyền dân sự và chính trị (International Covenant on Civil and Political Rights – ICCPR), như: gia tăng sự độc lập của truyền thông, cho phép ra báo tư nhân, dỡ bỏ hạn chế internet…, tất cả đều bị Việt Nam bác bỏ, trong khi Việt Nam là quốc gia đã ký cam kết gia nhập Công ước quốc tế này từ ngày 24 tháng 9 năm 1982. Điều 19 của Công ước ICCPR ghi rõ: Mọi người đều có quyền giữ quan điểm của mình mà không bị ai can thiệp vào. Mọi người có quyền tự do ngôn luận. Quyền này bao gồm cả quyền tự do tìm kiếm, nhận và truyền đạt mọi loại tin tức, ý kiến, không phân biệt ranh giới, hình thức tuyên truyền miệng, hoặc bằng bản viết, in, hoặc bằng hình thức nghệ thuật, hoặc thông qua mọi phương tiện đại chúng khác tùy theo sự lựa chọn của họ. Việc thực hiện những điều quy định tại khoản 2 của điều này kèm theo những nghĩa vụ và trách nhiệm đặc biệt. Do đó có thể dẫn đến một số hạn chế nhất định, tuy nhiên những hạn chế này phải được pháp luật quy định và cần thiết để: – Tôn trọng các quyền hoặc uy tín của người khác; – Bảo vệ an ninh quốc gia hoặc trật tự công cộng sức khỏe hoặc đạo đức của công chúng. Điều 19 có gì đáng sợ? Tôi thấy nó rất cao quý, tin ở con người, tôn trọng con người và tạo điều kiện cho con người đóng góp trí tuệ cho cuộc sống. Đảng và nhà nước Việt Nam luôn luôn hô hào tìm những biện pháp “đi trước đón đầu” trong các lĩnh vực khoa học công nghệ, trong khi đó lại từ chối song hành với những vấn đề của dân chủ, nhân quyền, không chấp nhận thực hiện một nền báo chí tự do – điều mà Thomas Jefferson đánh giá là “công cụ tốt nhất cho việc mở mang trí tuệ của con người, nâng con người lên trở thành có lý trí, phẩm hạnh và mang tính xã hội” (The press is the best instrument for enlightening the mind of man, and improving him as a rational, moral, and social being). Thomas Jefferson, tổng thống thứ ba của Hợp Chúng Quốc, tác giả của bản Tuyên ngôn Độc lập Mỹ, được Hồ chủ tịch trích dẫn, là người có niềm tin mãnh liệt vào tầm quan trọng của tự do báo chí trong việc nuôi dưỡng một công dân có hiểu biết và giác ngộ, thúc đẩy tiến bộ xã hội và phát triển cá nhân. Việc Việt Nam tham gia Công ước ICCPR không chỉ là một động tác thủ tục về mặt đối ngoại mà kéo theo một hệ quả pháp lý mang tính ràng buộc rõ rệt: Nhà nước phải nội luật hóa các điều khoản của công ước vào hệ thống pháp luật quốc gia và phải thể hiện thiện chí thực thi các quyền đã cam kết bảo đảm. Điều này đặc biệt đúng đối với điều 19, vốn được xem là một trong những trụ cột căn bản của tự do dân chủ hiện đại. Khoản 3 của điều 19 có nêu rõ các ngoại lệ (như an ninh quốc gia, đạo đức công cộng…), nhưng theo chuẩn mực quốc tế, những ngoại lệ ấy phải được diễn giải theo hướng chuẩn xác hóa, cụ thể hóa, không thể bị lạm dụng để làm triệt tiêu hoàn toàn quyền tự do ngôn luận. Tuy nhiên, tại Việt Nam, toàn bộ logic của quyền này đã bị đảo ngược. Không chỉ không có báo chí tư nhân mà toàn bộ hệ thống truyền thông đều do đảng cộng sản lãnh đạo trực tiếp, với Bộ Chính trị giữ quyền kiểm soát định hướng và Ban Tuyên giáo đóng vai trò “tổng biên tập tối cao”. Quyền tự do biểu đạt trở thành một đặc quyền được cấp phát có điều kiện, thậm chí có thể bị hình sự hóa bất cứ lúc nào thông qua những điều luật mơ hồ như “lợi dụng quyền tự do dân chủ” (điều 331, Bộ luật Hình sự), hay “tuyên truyền chống nhà nước” (điều 117). Điều này không chỉ khiến Việt Nam đi ngược lại với tinh thần và nghĩa vụ quốc tế theo ICCPR, mà còn làm chệch hướng toàn bộ nền tảng pháp quyền: Thay vì luật bảo vệ quyền con người khỏi sự tùy tiện của nhà nước, thì ở đây, quyền con người phải “phù hợp” với sự định đoạt độc quyền của nhà nước. Khoảng cách giữa cam kết và thực thi ở đây không chỉ là sự chênh lệch về chính sách, mà là sự phủ nhận mang tính hệ thống đối với ý niệm về quyền – một khái niệm hàm chứa sự bất khả nhượng, không thể bị biến thành công cụ điều kiện hóa lòng trung thành chính trị. Việt Nam vẫn báo cáo định kỳ với Ủy ban Nhân quyền Liên Hợp Quốc và luôn khẳng định đã bảo đảm tự do ngôn luận “phù hợp với điều kiện đất nước”. Nhưng chính cách diễn giải mơ hồ “phù hợp với đặc thù quốc gia” ấy đã biến Công ước quốc tế ICCPR thành một văn bản tượng trưng, không có hiệu lực ràng buộc thực tế. Và như thế, cam kết không còn là cam kết mà chỉ là hành động xã giao trên bàn ngoại giao, hoàn toàn rỗng nghĩa trước hiện thực đời sống của hàng triệu người dân vốn không có quyền được “mở miệng” như cách chủ tịch Hồ Chí Minh từng định nghĩa dân chủ. “Một nền báo chí tự do có thể mang lại những điều tốt đẹp hoặc tệ hại. Nhưng chắc chắn, nếu không có tự do báo chí thì sẽ chẳng còn gì khác ngoài sự tồi tệ” (La presse libre peut sans doute être bonne ou mauvaise, mais assurément, sans la liberté, elle ne sera jamais autre chose que mauvaise). Câu nói này là của Albert Camus, nhà văn, nhà triết học, nhà báo hiện sinh cánh tả nổi tiếng của Pháp. Nếu đảng cộng sản thực sự tin rằng mình đang nắm giữ chân lý và hành động một cách minh bạch trước nhân dân thì không có lý do gì để né tránh một nền báo chí tự do. Chính tự do báo chí là phép thử chân thực nhất cho sự chính danh và liêm chính của bất kỳ thể chế nào. Đó là nơi quyền lực được soi chiếu, là cơ sở để người dân có thể đặt niềm tin vào nhà nước không phải bằng tuyên truyền, mà bằng sự kiểm chứng công khai và độc lập. Một nền báo chí tự do và tiến bộ không chỉ phản ánh mức độ trưởng thành của xã hội mà còn là thước đo phẩm giá và trình độ văn minh của chính quyền. Trái lại, thứ báo chí bị kiểm soát toàn diện, vận hành như cánh tay nối dài của bộ máy tuyên giáo, dù có được gọi bằng cái tên mỹ miều là “báo chí cách mạng” thì rốt cuộc vẫn chỉ là một hình thức báo chí què quặt: Nói nhiều nhưng không nói sự thật, tồn tại nhưng không phản biện, hiện diện khắp nơi nhưng lại vắng mặt ở nơi cần tiếng nói độc lập nhất./.